Na Christian Gaya: Majira 25. 2013
Kwa nchi nyingine kuondoa michango ya pensheni mapema inaruhusiwa kwa kuwepo na sheria kama vile ya Mfuko wa Akiba ya Wafanyakazi wa Serikali (GEPF) ambao kila mwanachama ana akaunti yake ya michango ya pensheni au kama ilivyokuwa NPF yaani shirika la akiba ya taifa la wafanyakazi ambapo bunge la Jamhuri la muungano la Tanzania mwaka 1997 lilipofuta sheria Namba 36 ya NPF ya mwaka 1964 iliyokuwa inaruhusu kutoa michango ya pensheni kabla ya wakati wake na kupitisha sheria ya Namba 28 ya NSSF ya mwaka 1997 kuwa rasmi mfuko kamili wa hifadhi ya jamii unaendesha shughuli zake za pensheni kwa utaratibu wa bima ambapo hauruhusu kutoa michango ya pensheni iliyochangiwa na mwanachama pamoja na mwajiri kabla ya kufikisha umri wa miaka 55 kwa hiyari na miaka 60 ya lazima.
Kwa nchi nyingine kuondoa michango ya pensheni mapema inaruhusiwa kwa kuwepo na sheria kama vile ya Mfuko wa Akiba ya Wafanyakazi wa Serikali (GEPF) ambao kila mwanachama ana akaunti yake ya michango ya pensheni au kama ilivyokuwa NPF yaani shirika la akiba ya taifa la wafanyakazi ambapo bunge la Jamhuri la muungano la Tanzania mwaka 1997 lilipofuta sheria Namba 36 ya NPF ya mwaka 1964 iliyokuwa inaruhusu kutoa michango ya pensheni kabla ya wakati wake na kupitisha sheria ya Namba 28 ya NSSF ya mwaka 1997 kuwa rasmi mfuko kamili wa hifadhi ya jamii unaendesha shughuli zake za pensheni kwa utaratibu wa bima ambapo hauruhusu kutoa michango ya pensheni iliyochangiwa na mwanachama pamoja na mwajiri kabla ya kufikisha umri wa miaka 55 kwa hiyari na miaka 60 ya lazima.
Kunaweza kuleta matatizo makubwa
katika kuendesha mifuko hii ya jamii kama itaendelea kuendeshwa kisiasa badala ya kitaalamu. Na kwa kufanya hivyo
itafikia wakati ambapo inaweza kusababisha kuvunjika kwa amani na kuleta hasara
kubwa kwa serikali kama mdhamini mkubwa wa mifuko hii ya jamii pale
itakaposhidwa kuendesha shughuli zao kama sheria na vifungo vya sheria
vilivyopitishwa ndani ya sheria hizo za
NSSF, LAPF, PSPF, LAPF, NHIF, na PPF hasa kwa vizazi vijavyo na wazee
wataokuwepo wakati huo hasa hawa wanaochangia kwa sasa kwa ajili ya pale
wakapostaafu.
Ingawa baadhi ya wataalamu
wanasema kutoa michango mapema kabla ya wakati kisheria kutasaidai kuwamotisha
watu wengi kuweka akiba kwa kujiunga na
mifuko ya hifadhi ya jamii zaidi na kwamba hata wanachama hai wanaweza kuwa
tayari kuchangia kiwango kikubwa zaidi kama sheria itabadilika na inaweza
kusaidia kuwaamusha wengi zaidi kwa wale ambao wako nje ya uwingo huu wa
hifadhi ya jamii hasa wamama, vijana pamoja na kundi la watu wengi wenye kipato
cha chini kama vile wamama na wababa na
hasa kwa watanzania wote ambao hawana kabisa hifadhi hii ya muhimu ya jamii
ambayo ni haki ya kila mtu kupata huduma hii kulingana na katiba ya Jamhuri ya
muungano wa Tanzania na ya shirika la kazi la dunia yaani ILO ya mwaka 1952
Pamoja na haya yote idadi kubwa
ya wananchi hasa wachangiaji wa michango hii ya pensheni wanahitaji kupata
michango yao mapema kabla ya wakati wake bila ya kujitambua ya kuwa kwa kufanya
hivyo wanapunguza na kujiingiza kwenye mazingira hatarishi hasa wakati
atakapofikia kustaafu au kupatwa na janga lolote lile ambalo linaweza kutokea
wakati anafanya kazi.
Utafiti
umeonyesha kuwa ni watanzania wachache wanaweka akiba kwa ajili ya siku zijazo
katika akaunti na benki. Taarifa hiyo inasema kuwa watanzania wengi hupendelea
kuweka fedha nyumbani au kutumia kwa ajili ya mavazi, chakula na vinywaji.
Wataalamu wanasema kuwa tabia hii ya kutoweka fedha inaashiria tatizo kubwa
zaidi, ambalo ni kukukosekana kwa tabia na utamaduni wa kuweka akiba, kutoka
kizazi kimoja hadi kingine.
Lakini kwa upande mwingine
unaporuhusu kutoa michango ya pensheni mapema kabla ya muda wake kisheria
kunaweza kuongezea ugumu mkubwa zaidi kwa upande wa utawala na menejimenti ya
mfuko wa hifadhi ya jamii. Ugumu huu wa kazi lazima nao utaongeza gharama za
uendeshaji ambapo matokeo yake unaweza kuja kupunguza ukubwa wa chungu cha
mfuko wa pensheni au thamani ya mfuko wa pensheni ambacho wawekezaji
wachangiaji wa akiba au wanachama baaada ya kustaafu wakipate. Utafiti unaonyesha kuwa mfanyakazi
mwenye afya kamili inayotakiwa katika muda wake wa kuajiriwa inatakiwa afanye
kazi kwa muda wa usiozidi miaka 35 ili kupata kunufaika hadi mwisho na fao linalotakiwa
katika maisha yake
Unapoamua ni lini unataka kuanza
kupata mafao yako, kama mwanachama mchangiaji unahitajika kujua vipengele
muhimu pamoja na mahitaji ya haraka ya mapato yako, upatikanaji na kiwango cha
rasilimali zingine za kustaafu, na maamuzi mengine kama utaendelea kufanya kazi.
Kama huna sababu ya mahitaji ya haraka ya mafao, kwa kuwa itakuwa ni maamuzi
ambayo siyo ya busara kabisa kuanza kutumia mafao yako wakati bado unafanya
kazi. Madhara makubwa ya kudumu ya kuwahi kustaafu mapema ni kuwepo na
kupunguziwa na mafao yako ambayo ungeweza kupata mafao bora zaidi kama ungeamua
kuendelea kufanya kazi mpaka unapofikisha umri wa kustaafu, na pengine ni
kukatwa kwa kodi ya mapato kwenye mafao ya pensheni yako.
Kwa kufanya hivyo inasababisha kupunguza sana mafao ya
pensheni halisi ambayo ulitakiwa uyapate hata kwa wafanyakazi wenye mapato
wastani ya mwaka. Hata hivyo unapoteza haki yako ya kupata mafao yako ya muda
muda mfupi kama vile matibabu, kulipwa na kupewa viungo bandia unapopata ajali
unapokuwa kazini, mafao ya mazishi, na mafao ya uzazi kwa wamama.
Kwa msingi kamili wa fao ni
uhakika kuwa mtu atakuwa na utaratibu wa fulani wa kusimamia katika miaka yote
atakayokuwa kazini na kuhakikisha kuwa mwajiri wako anapeleka michango yake
katika ofisi ya hifadhi ya jamii fulani pale alipo na kuhakikisha kuwa unajua
hata jinsi ya kukokotoa pensheni yako na mafao mengine ya muda mfupi. Ni wewe
mwenyewe unatakiwa kujua ya kuwa katika hifadhi ya jamii je kuna kustaafu
mapema na ukistaafu mapema yaani kabla ya kufikisha mwaka wa kustaafu unaweza
kupata pensheni pungufu na kiasi gani na baada ya miaka mingapi. Vile vile
lazima ujue kama hayo mafao yako yanakatwa kodi ya makato au hayakatwi. Na kama
yanakatwa kodi ya mapato ni kiasi gani yatakuwa yamepunguza mafao ya pensheni
yako.
